Dù những cơn mưa đầu mùa đã xuất hiện tại nhiều tỉnh thành Nam Bộ và khu vực TPHCM, thời tiết những ngày qua vẫn duy trì trạng thái oi bức gay gắt, có nơi nắng nóng vượt 37 độ C.
Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, đã lý giải nguyên nhân của đợt nắng nóng kéo dài, đồng thời đưa ra dự báo về thời điểm xuất hiện mưa giải nhiệt và khả năng Nam Bộ bước vào mùa mưa chính thức.
Ông Trần Văn Hưng - Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ
Theo ông Trần Văn Hưng, dù Nam Bộ đã xuất hiện những cơn mưa đầu mùa, thậm chí có nơi mưa to đến rất to, nhưng mưa hiện chủ yếu xảy ra vào chiều tối và trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, từ sáng đến chiều, thời tiết phổ biến ít mây, nắng mạnh trên diện rộng khiến không khí oi bức, khó chịu. Nhiệt độ cao nhất tại miền Đông Nam Bộ dao động từ 35-38 độ C, miền Tây từ 33-36 độ C, có nơi vượt 36 độ C.
Nguyên nhân đầu tiên là do áp cao cận nhiệt đới hoạt động mạnh và liên tục khống chế khu vực Nam Bộ. Hệ thống này tạo ra dòng không khí đi xuống, làm hạn chế sự hình thành của mây đối lưu. Vì vậy, mùa mưa tuy đã bắt đầu nhưng chưa ổn định và chưa xuất hiện đồng đều trên toàn khu vực.
Ban ngày, trời ít mây khiến bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp xuống mặt đất với cường độ mạnh, làm nhiệt độ tăng cao. Đồng thời, không khí từ trên cao hạ xuống mặt đất càng làm gia tăng cảm giác oi nóng.
Những ngày qua, TPHCM và Nam Bộ nắng nóng gay gắt
Bên cạnh đó, dấu hiệu quay trở lại của pha nóng El Niño cũng khiến mùa mưa trở nên thất thường. Khi El Niño chiếm ưu thế, mưa thường phân bố không đều, dễ gián đoạn và lượng mưa có xu hướng thiếu hụt. Vì thế, nắng nóng vẫn xuất hiện xen kẽ trong giai đoạn đầu mùa.
Một nguyên nhân khác là gió mùa Tây Nam đến nay vẫn chưa được thiết lập ổn định. Thông thường, giữa tháng 5 là thời điểm gió mùa Tây Nam hoạt động, mang hơi ẩm từ biển vào đất liền để gây mưa, tuy nhiên, năm nay, hình thế này vẫn chưa hình thành rõ rệt.
Ngoài các yếu tố khí hậu, hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị" cũng khiến nắng nóng tại TPHCM trở nên khắc nghiệt hơn. Các bề mặt bê tông hóa như đường nhựa và nhà cao tầng hấp thụ nhiệt mạnh vào ban ngày, sau đó tỏa nhiệt ngược trở lại vào ban đêm. Việc thiếu mảng xanh làm giảm khả năng điều hòa độ ẩm tự nhiên.
Cùng với mật độ dân cư và giao thông cao, lượng nhiệt thải từ động cơ xe và máy điều hòa nhiệt độ khiến cảm giác thực tế ngoài trời có thể cao hơn nhiệt độ khí tượng từ 3-5 độ C, tạo cảm giác nóng như "đổ lửa".
Mùa mưa chính thức bắt đầuTheo dự báo, từ nay đến ngày 15-5, nắng nóng diện rộng vẫn tiếp tục duy trì ở Nam Bộ nhưng cường độ có thể giảm nhẹ so với những ngày trước đó. Nhiệt độ cao nhất tại TPHCM và miền Đông Nam Bộ phổ biến từ 34-37 độ C, miền Tây từ 33-36 độ C.
Ông Trần Văn Hưng cho biết hình thế khô nóng sẽ còn duy trì trong khoảng 3 ngày tới, vì vậy mưa trong giai đoạn này chưa nhiều và chỉ xuất hiện cục bộ.
Mưa đầu mùa ở TPHCM và Nam Bộ chủ yếu xảy ra vào chiều tối và trong thời gian ngắn
Từ chiều tối 15-5, khi gió Tây Nam bắt đầu được thiết lập, xu hướng thời tiết tại Nam Bộ sẽ thay đổi rõ rệt. Mưa có xu hướng tăng dần và từ khoảng ngày 16-5 trở đi, khi gió Tây Nam hoạt động ổn định và mạnh hơn, khu vực sẽ xuất hiện một đợt mưa rào diện rộng, có nơi mưa to và cục bộ mưa rất to. Đây được xem là thời điểm xuất hiện mưa giải nhiệt trên toàn khu vực Nam Bộ.
Cũng từ khoảng ngày 16-5 trở đi, nắng nóng có xu hướng giảm nhanh cả về cường độ lẫn phạm vi ảnh hưởng. Đây có thể là mốc đánh dấu sự kết thúc của đợt nắng nóng hiện nay.
Phân tích số liệu mưa trong nửa đầu tháng 5 cho thấy một số nơi tại Nam Bộ như Phước Long, Đồng Phú hay Bạc Liêu gần như đã bước vào mùa mưa từ đầu tháng 5.
Tuy nhiên, nhiều địa phương khác, đặc biệt là TPHCM và các tỉnh miền Tây như Đồng Tháp, Cần Thơ, vẫn chưa chính thức vào mùa mưa.
Theo dự báo mới nhất, trong giai đoạn từ ngày 16 đến 20-5, Nam Bộ nhiều khả năng xuất hiện một đợt mưa diện rộng với lượng mưa tương đối lớn. Nếu diễn biến này xảy ra, đây sẽ là thời điểm các tỉnh, thành trong khu vực đồng loạt bước vào mùa mưa năm 2026.
