Đề xuất bổ sung nhiều tính năng cảnh báo an toàn theo thời gian thực
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định Dự thảo Nghị định quy định về thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe và thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách trên phương tiện giao thông đường bộ do Bộ Công an xây dựng.
Theo Bộ Công an, nhiều quốc gia có hệ thống giao thông phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… từ lâu đã triển khai các thiết bị giám sát hành trình và camera trên phương tiện vận tải để tự động phát hiện, cảnh báo các hành vi mất an toàn như ngủ gật, hút thuốc, sử dụng điện thoại, không thắt dây an toàn, buông hai tay khỏi vô lăng hoặc lái xe quá thời gian quy định.
Trong khi đó, pháp luật Việt Nam hiện mới yêu cầu lắp thiết bị giám sát hành trình và camera nhưng chưa quy định các thiết bị này phải có khả năng tự động phát hiện, cảnh báo nguy cơ mất an toàn giao thông. Theo Bộ Công an, đây là khoảng trống cần được bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tai nạn.
Hình ảnh nữ tài xế L.H.N. (Hưng Yên) buông 2 tay và sử dụng điện thoại khi lái Mercedes sau đó bị xử phạt (ảnh: Internet).
Cơ quan soạn thảo cũng cho rằng nhiều doanh nghiệp kinh doanh vận tải chưa thực sự chú trọng việc tự quản lý lái xe thông qua các thiết bị giám sát và hệ thống cảnh báo sớm.
Dù tai nạn giao thông năm 2025 giảm trên cả ba tiêu chí về số vụ, số người chết và số người bị thương, nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng vẫn xảy ra. Đáng chú ý, phương tiện kinh doanh vận tải chỉ chiếm khoảng 13,7% tổng số ô tô nhưng lại liên quan tới hơn 37% số vụ tai nạn và trên 40% số người tử vong.
Theo phân tích của Bộ Công an, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lỗi của người điều khiển phương tiện như thiếu quan sát, đi sai làn đường, vi phạm quy định khi chuyển hướng, sử dụng rượu bia, chạy quá tốc độ, sử dụng điện thoại, mệt mỏi hoặc ngủ gật. Đây đều là những hành vi có thể được phát hiện và cảnh báo kịp thời nếu thiết bị giám sát được nâng cấp.
Bên cạnh đó, hệ thống thiết bị hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế. Camera chủ yếu chụp ảnh theo chu kỳ, chưa ghi hình liên tục dưới dạng video và chưa truyền dữ liệu theo thời gian thực. Việc truyền dữ liệu còn có độ trễ từ vài chục giây đến vài phút, khiến cơ quan quản lý và doanh nghiệp khó phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.
Theo Bộ Công an, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã giao Bộ xây dựng hệ thống tiếp nhận dữ liệu từ các thiết bị giám sát, tích hợp với bản đồ số giao thông, trí tuệ nhân tạo và phần mềm xử lý vi phạm để phục vụ công tác chỉ huy, điều hành, tuần tra, kiểm soát và chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông.
Dữ liệu được truyền trực tiếp về Cục Cảnh sát giao thông
Theo dự thảo, xe ô tô kinh doanh vận tải, xe đầu kéo, xe cứu thương, xe cứu hộ giao thông đường bộ và xe vận tải nội bộ phải lắp thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe và thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách theo quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Các thiết bị có thể được tích hợp trong một hoặc nhiều thiết bị khác nhau nhưng phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật của từng loại.
Dự thảo quy định thiết bị phải ghi nhận đầy đủ dữ liệu về hành trình, tốc độ, thời gian dừng, đỗ xe, thời gian lái xe liên tục; đồng thời ghi hình liên tục người lái và khoang hành khách trong mọi điều kiện ánh sáng.
Đáng chú ý, thiết bị phải có chức năng tự động phát hiện và cảnh báo các hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông hoặc các hành vi có nguy cơ gây mất an toàn như không thắt dây an toàn, sử dụng điện thoại khi lái xe, buông hai tay khỏi vô lăng, dùng chân điều khiển vô lăng, chạy quá tốc độ, lái xe quá thời gian quy định, mất tập trung, ngủ gật, hút thuốc lá trên xe… Các hành vi cụ thể sẽ được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
Trường hợp sử dụng trí tuệ nhân tạo để nhận diện, cảnh báo, hệ thống phải đáp ứng các quy định của pháp luật về AI và quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
Dự thảo cũng thay đổi cách thức truyền dữ liệu so với hiện nay. Theo đó, dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera người lái và camera khoang hành khách sẽ được truyền theo thời gian thực về máy chủ dịch vụ, sau đó tiếp tục truyền trực tiếp đến máy chủ của Cục Cảnh sát giao thông. Dữ liệu truyền bao gồm cả thông tin về các hành vi vi phạm hoặc dấu hiệu mất an toàn được thiết bị tự động phát hiện.
Về lưu trữ, dữ liệu hành trình phải được lưu trên thiết bị ít nhất 30 ngày, trên máy chủ dịch vụ ít nhất một năm và trên máy chủ Cục Cảnh sát giao thông tối thiểu ba năm. Dữ liệu camera người lái được lưu trên thiết bị ít nhất ba ngày, còn dữ liệu camera khoang hành khách tối thiểu 10 ngày.
Đối với dữ liệu về hành vi vi phạm hoặc các cảnh báo mất an toàn, dự thảo quy định lưu trên máy chủ dịch vụ tối thiểu ba tháng và trên máy chủ Cục Cảnh sát giao thông ít nhất ba năm.
Hết thời hạn lưu trữ, dữ liệu sẽ được xóa theo quy định, trừ trường hợp phục vụ xác minh, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo, điều tra hoặc các hoạt động quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật.
Dự thảo cũng yêu cầu việc truyền, lưu trữ, khai thác và chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; nghiêm cấm sử dụng dữ liệu để xâm phạm danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo dự thảo, dữ liệu thu được từ các thiết bị giám sát sẽ là căn cứ phục vụ xử lý vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn giao thông.
