Những ngày qua, vấn đề áo dài Tết bị lẫn lộn với yếu tố Hán phục như nút tàu/khuy tàu, phom áo rộng, khuy cài kiểu thắt dây, tua rua, hoa nổi trở thành chủ đề tranh cãi nóng trên mạng xã hội và các diễn đàn thời trang. Thậm chí, một số thiết kế vay mượn cấu trúc giống áo ngũ thân hoặc sườn xám nhưng vẫn gắn mác áo dài.
Ca sĩ Kyo York yêu áo dài Việt Nam và coi đây là biểu tượng của lịch sử, thẩm mỹ, tinh thần và bản sắc người Việt. Tuy nhiên, khi thấy những sản phẩm được gọi là áo dài Tết nhưng lại sử dụng nút tàu, form áo rộng, khuy cài kiểu Trung Hoa, anh khó chịu và tiếc nuối. Với anh, nhiều sản phẩm được quảng bá là áo dài Tết nhưng thực chất mang đậm phong cách Hán phục.
Khuy và tay áo dài gây tranh cãi trên mạng xã hội. (Ảnh: Threads)
Đặc biệt, nam ca sĩ bất ngờ khi đọc được một số bình luận phản hồi việc phản đối áo dài có nút tàu với những từ ngữ như "lắm chuyện", "mắc mệt", "ai quan tâm".
Anh khẳng định không phản đối sáng tạo, cũng không phản đối trang phục Á Đông hay Hán phục nhưng mỗi nền văn hóa cần được gọi đúng tên và tôn trọng đúng bản chất. "Nếu là Hán phục, hãy gọi đó là Hán phục. Còn áo dài Việt Nam, xin hãy giữ cho nó sự chuẩn mực tối thiểu, từ form dáng, cấu trúc cho đến từng chi tiết nhỏ như khuy áo", anh viết.
NTK Thuận Việt: "Tà áo dài đã bị xé nát"
Trao đổi với VietNamNet, nhà thiết kế Thuận Việt cho biết nhiều sản phẩm sử dụng chất liệu vải nhập từ Trung Quốc, hoa văn dệt theo mẫu gấm Trung Quốc, may quá rộng với nách rộng, tay rộng giống như trong phim kiếm hiệp thần tiên. Ngay cả việc chụp ảnh cũng cầm dù, cầm quạt giống như trong phim Trung Quốc, khiến người xem liên tưởng đến Hán phục chứ không phải áo dài truyền thống.
NTK Thuận Việt
NTK Thuận Việt cho biết chưa bao giờ làm nút tàu cho áo dài. Anh thừa nhận văn hóa Việt Nam gần gũi với Trung Hoa, việc sử dụng những hình ảnh nào đó cũng dễ liên tưởng đến văn hóa Trung Hoa. Đó là lý do khi thiết kế, anh dành hầu hết thời gian suy nghĩ họa tiết nào nên dùng và không nên.
Anh cho biết luôn ưu tiên giới thiệu cho khách hàng những mẫu vải, lụa sản xuất từ Việt Nam như lụa Bảo Lộc, lụa Hà Đông. Những hoa văn, hoa tiết cũng được thêu bằng tay, do người Việt tự làm chứ không nhập vải từ Trung Quốc.
Về tình hình chung, anh cho rằng tà áo dài đã bị phá cách. Điều này một phần do sự dễ dãi của các trang bán hàng trên mạng vì giá rẻ, chạy theo trào lưu, không có phong cách riêng. Về phần khách hàng, các bạn trẻ nhiều khi cũng chỉ coi đó là thời trang, chạy theo bất chấp chứ không nghĩ sâu xa đến yếu tố văn hóa truyền thống.
NTK Vũ Việt Hà: Đưa nút tàu vào áo dài là không nên
NTK Vũ Việt Hà cho rằng việc nhiều người lập luận "cổ áo dài là cổ tàu" hay "áo dài chịu ảnh hưởng sườn xám" là cách nhìn đơn giản hóa một thực tế phức tạp hơn: văn hóa trang phục ở Đông Nam Á và châu Á vốn có sự giao thoa tự nhiên.
Theo anh, từ Singapore, Malaysia, Indonesia cho đến Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc, các trang phục truyền thống đều có những nét tương đồng về cổ áo, tay áo hay phom dáng do cùng chịu ảnh hưởng khí hậu, môi trường sống và văn hóa khu vực. Vì thế, không thể quy tất cả những chi tiết tương đồng ấy là của Trung Quốc hay của riêng một quốc gia nào.
NTK Vũ Việt Hà bên Đỗ Thị Hà và Lê Hoàng Phương.
Tuy nhiên, sự giao thoa không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc. Anh nhấn mạnh áo dài Việt Nam có những hệ quy chiếu rõ ràng, ngay từ những chi tiết tưởng như nhỏ nhất như cổ áo cao 2, 4 hay 6cm - những biến thể vốn gắn với từng vùng miền Bắc, Trung, Nam. Chính sự khác biệt tinh tế đó tạo nên bản sắc riêng, không thể nhầm lẫn.
Theo anh, vấn đề đáng lo ngại không nằm ở việc áo dài có na ná trang phục khu vực mà ở chỗ nhiều nhà thiết kế lại chủ động đưa những chi tiết nhận diện của trang phục nước khác vào áo dài Việt rồi gọi đó là áo dài.
NTK Vũ Việt Hà chia sẻ kinh nghiệm từ gần 20 năm trước, ở Hà Nội có những phố như Lương Văn Can, Ngõ Huyện chuyên tết nút tàu theo mẫu cho những sản phẩm đầm, áo Thượng Hải. Tuy nhiên, anh không đồng ý đưa nút tàu lên áo dài bởi muốn phát triển và lưu giữ văn hóa truyền thống. Anh không muốn mọi người gắn tên áo dài với bất cứ thứ gì làm ảnh hưởng đến hình ảnh nhận diện văn hóa của người Việt.
Anh khẳng định: "Dù có sự giao thoa với sườn xám, trang phục Thượng Hải hay áo truyền thống Singapore, áo dài Việt Nam vẫn có màu sắc và định vị rất riêng. Một chiếc áo dài đúng nghĩa phải khiến người nhìn vào có thể khẳng định ngay: đó là áo dài Việt Nam, chứ không phải trang phục của bất kỳ quốc gia nào khác".
Anh cho rằng nhà thiết kế khác với thợ may, người gia công ở chỗ đã được học nên phải là người đưa ra và để cho khách hàng cảm phục không chỉ những sản phẩm mà còn mang tính xu hướng, phát triển văn hóa.
Với Vũ Việt Hà, đó không chỉ là câu chuyện thẩm mỹ mà là trách nhiệm văn hóa của người làm thiết kế: sản phẩm họ tạo ra phải giúp người mặc, người chiêm ngưỡng và công chúng nhận diện rõ ràng đâu là áo dài Việt - biểu tượng không thể bị pha loãng trong dòng chảy thời trang khu vực.
NTK Huỳnh Bảo Toàn: "Không phải áo 2 tà nào cũng là áo dài"
NTK Huỳnh Bảo Toàn có quan điểm cân bằng hơn khi cho rằng việc sử dụng nút tàu hay các chi tiết gợi Hán phục trên áo dài Tết là một sự sáng tạo nhưng không phải sự sáng tạo nào cũng "phù hợp" và cũng không thể đánh giá là "không phù hợp". Mỗi ý tưởng đều đáng tôn trọng, song với anh áo dài là biểu tượng văn hóa nên cần được gìn giữ đúng bản sắc.
NTK Huỳnh Bảo Toàn
Theo anh, ranh giới giữa cách tân và làm mờ truyền thống nằm ở việc hiểu và tôn trọng giá trị cốt lõi của áo dài. “Nếu cách tân làm mất bản sắc, đó không còn là sáng tạo mà là lạc lối”, anh nhấn mạnh.
Anh cũng cho rằng vấn đề không chỉ ở nhà thiết kế mà còn ở người mặc. Khách hàng có quyền chọn trang phục mình thích nhưng cần hiểu rằng “không phải áo 2 tà nào cũng là áo dài Việt Nam”.
Theo anh, các nhà thiết kế và thương hiệu phải có trách nhiệm giúp khách hàng phân biệt áo dài Việt với Hán phục, truyền tải rõ giá trị và bản sắc của áo dài. “Chỉ khi cùng nhau bảo vệ và phát huy văn hóa, áo dài mới tiếp tục là biểu tượng tự hào của Việt Nam”, anh kết luận.
Phạm Hương trong trang phục áo dài ở Miss Universe 2015:
Ảnh: FBNV
