Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ dừng lại ở việc phân quyền, mà còn trang bị cho Hà Nội đầy đủ công cụ và nguồn lực để thực hiện quyền đó một cách hiệu quả, theo đúng tinh thần "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".
Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Luật Thủ đô (sửa đổi) là một trong những dự án Luật được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến sớm ngay sau khi kiện toàn xong công tác nhân sự. Đây là một văn kiện pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở đường cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Dự thảo Luật lần này được kỳ vọng tạo ra những đột phá về thể chế, nhất là trong phân cấp, phân quyền, tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố.
Người Đưa Tin đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hữu Chính – Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Đại biểu HĐND Tp.Hà Nội nhằm làm rõ những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi).
NĐT: Thưa ông, tại sao việc hoàn thiện thể chế cho Thủ đô lại trở nên cấp thiết trong giai đoạn hiện nay?
Ông Nguyễn Hữu Chính: Sự phát triển của Thủ đô luôn phải được đặt trong tổng thể phát triển chung của đất nước. Hiện nay, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với những mục tiêu rất lớn, trong đó có việc phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiệm kỳ này, tạo bước chuyển căn bản để hoàn thành các mục tiêu chiến lược 100 năm.
Trong khát vọng phát triển đất nước, Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn phải thực sự trở thành trung tâm kiến tạo phát triển, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới; là hạt nhân kết nối, động lực tăng trưởng của cả vùng và cả nước; đồng thời vươn tầm khu vực trong các lĩnh vực như giáo dục - đào tạo, y tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ông Nguyễn Hữu Chính – Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Đại biểu HĐND Tp.Hà Nội.
Gần đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Cùng với đó là những chỉ đạo rất rõ của lãnh đạo Đảng về việc cần thiết phải tạo ra một không gian pháp lý đủ rộng để Hà Nội phát triển. Việc xây dựng và ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là bước đi kịp thời nhằm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương lớn đó.
Ở góc độ thực tiễn, Hà Nội cũng đã nhận diện rõ những điểm nghẽn quan trọng cần tháo gỡ trong bối cảnh phát triển nhanh và nhiều biến động. Điều này đòi hỏi phải có một cơ chế pháp lý đặc thù và đủ mạnh để thành phố chủ động xử lý và giải quyết các vấn đề đặt ra trên thực tế.
Bên cạnh đó, mặc dù Luật Thủ đô năm 2024 về cơ bản đã mở ra "cánh cửa" cho các cơ chế đặc thù và phân cấp sâu, kỹ hơn cho Hà Nội, tuy nhiên đến nay nhiều cơ chế chính sách đặc thù của Thủ đô theo Luật 2024 đã trở thành những cơ chế chính sách được áp dụng chung trong phạm vi cả nước. Vì vậy Hà Nội cũng cần có những cơ chế đặc thù khác để bảo đảm cơ sở pháp lý để thực thi, thực hiện những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
NĐT: Thưa ông, đâu là những đột phá căn bản trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này?
Ông Nguyễn Hữu Chính: Tinh thần xuyên suốt và cũng là mục tiêu quan trọng nhất của dự thảo Luật lần này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho thành phố Hà Nội. Đây là một bước đột phá rất đáng chú ý.
Theo dự thảo, có tới 192 thẩm quyền từ Trung ương được phân cấp cho Hà Nội, trong đó 141 thẩm quyền chưa có quy định hiện hành (tức là phân quyền thêm), nhiều thẩm quyền được giao cho HĐND và UBND TP. Hà Nội.
Điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượng mà ở phạm vi và chiều sâu của việc phân quyền. Các nội dung phân quyền lần này khá toàn diện, tập trung vào những lĩnh vực then chốt, trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển của Thủ đô.
Thứ nhất là về tổ chức bộ máy và nhân sự. Hà Nội được trao quyền linh hoạt hơn trong việc tổ chức các cơ quan, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, xác định biên chế, vị trí việc làm và xây dựng cơ chế cán bộ phù hợp với đặc thù.
Thứ hai là về thể chế và chính sách. Thành phố không chỉ thực hiện các quy định chung mà còn được phép ban hành các quy định riêng, chưa được quy định trong hệ thống pháp luật hiện hành; đồng thời có thể thí điểm một số cơ chế chính sách mới.
Thứ ba là về quy hoạch và quản lý không gian đô thị, cho phép Hà Nội chủ động hơn trong việc xây dựng, điều chỉnh và quyết định các quy hoạch.
Thứ tư là về tài chính và đầu tư, với các cơ chế cho phép thành phố giữ lại một phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn, qua đó rút ngắn quy trình, giảm phụ thuộc vào các cấp trung gian và Trung ương.
Có thể nói, dự thảo Luật không chỉ dừng lại ở việc phân quyền, mà còn trang bị cho Hà Nội đầy đủ công cụ và nguồn lực để thực hiện quyền đó một cách hiệu quả, theo đúng tinh thần "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".
NĐT: Như ông vừa phân tích, việc phân quyền và tăng tính tự chủ về thể chế, chính sách cho Hà Nội được xem là điểm rất đáng chú ý. Xin ông phân tích kỹ hơn về khía cạnh này?
Ông Nguyễn Hữu Chính: Đúng vậy. Khi so sánh giữa Luật Thủ đô năm 2024 và dự thảo sửa đổi lần này, có thể thấy rõ quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước và chính quyền Thủ đô trong việc tháo gỡ các rào cản thể chế, tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển đột phá.
Một điểm rất quan trọng là vai trò của Hội đồng nhân dân thành phố được tăng cường đáng kể. Cơ quan này được quyền lựa chọn phương án tối ưu khi có sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật; được quyết định tổ chức bộ máy, số lượng đại biểu và các chức danh ở cấp dưới; đồng thời được tăng mức xử phạt đối với một số hành vi vi phạm để bảo đảm tính răn đe.
Ngoài ra, Hội đồng nhân dân thành phố còn được quyết định mức thu đối với một số dịch vụ thiết yếu theo từng đối tượng cụ thể, thay vì áp dụng hơi cứng như các quy định như trước đây. Trong thu hút nhân lực chất lượng cao, thành phố cũng được chủ động xây dựng các chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Đáng chú ý hơn, dự thảo Luật cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với một số quy định hiện hành. Đây là một cách tiếp cận rất hiện đại trong xây dựng chính sách, cho phép thử nghiệm có kiểm soát, đánh giá thực tiễn và điều chỉnh dần, thay vì phải chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật rồi mới triển khai. Trong bối cảnh Hà Nội phải đối mặt với nhiều vấn đề mới như kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, giao thông thông minh hay quản trị đô thị hiện đại, cơ chế này có ý nghĩa rất quan trọng, giúp thành phố không bị tụt lại phía sau và không bỏ lỡ cơ hội phát triển.
Một điểm tiến bộ khác là quy định về miễn trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ thực thi công vụ đúng quy trình, không vụ lợi nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng. Điều này góp phần tháo gỡ rào cản tâm lý, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới.
Tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất của những cơ chế này là tạo ra một không gian thể chế cho việc kiến tạo phát triển, để Hà Nội có thể chủ động thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện các mô hình phát triển mới.
NĐT: Có thể thấy sự đồng bộ giữa Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ông đánh giá như thế nào về sự gắn kết này?
Ông Nguyễn Hữu Chính: Có thể thấy trong cả 3 văn kiện này đều thể hiện một quyết tâm rất lớn và những bước chuyển mạnh mẽ cả về tư duy lẫn thiết kế chính sách.
Ba văn kiện này không tồn tại riêng lẻ, mà có sự liên kết chặt chẽ, bổ sung cho nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất từ định hướng chiến lược, quy hoạch không gian đến thiết kế thể chế.
Quan trọng hơn, chúng ta đặt Hà Nội vào một quỹ đạo phát triển dài hạn, mang tầm nhìn thế kỷ. Đây là bước chuyển rất quan trọng, giúp Thủ đô thoát khỏi cách phát triển ngắn hạn, manh mún, sang một mô hình phát triển có tầm nhìn chiến lược, bài bản và bền vững.
Không chỉ dừng lại ở đó, sự gắn kết này còn tạo nền tảng để Hà Nội chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào tri thức, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao, thay vì phụ thuộc vào mở rộng không gian hay khai thác tài nguyên như trước.
NĐT: Ông cho rằng đâu là bước tiếp theo quan trọng sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua?
Ông Nguyễn Hữu Chính: Điều quan trọng nhất không phải là nói thêm về tiềm năng hay vị thế của Hà Nội, mà là xây dựng được một hệ sinh thái thể chế đủ mạnh để biến những tiềm năng đó thành hiện thực.
Luật Thủ đô (sửa đổi), nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, sẽ không chỉ là một văn bản pháp lý, mà sẽ trở thành "đòn bẩy" thể chế, tạo động lực cho Hà Nội phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và có bản sắc hơn. Quan trọng hơn, những cơ chế được thử nghiệm thành công tại Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành kinh nghiệm, thậm chí là mô hình để nhân rộng ra cả nước.
Đó cũng chính là vai trò và sứ mệnh đặc biệt của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.
NĐT: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi
THỰC HIỆN: MẠNH QUỐC
THIẾT KẾ: HOÀNG NHUNG
NGUOIDUATIN.VN | Chủ Nhật, 5/4/2026 | 08:00
