Sửa Luật Thủ đô: Mở đường cho mô hình khu kinh tế, thương mại tự do phát triển

Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI dự kiến khai mạc vào tháng 4 tới, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ tạo không gian thể chế đủ rộng để Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Một trong những điểm mới của dự thảo Luật lần này so với Luật Thủ đô năm 2024 là việc có những quy định liên quan đến việc phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới. 

Đây được xem là bước đi mang tính thể nghiệm chính sách, tạo dư địa cho Thủ đô thử nghiệm những mô hình phát triển hiện đại, phù hợp với xu thế kinh tế toàn cầu.

Điều 27 của dự thảo Luật quy định việc thành lập khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do tại Thủ đô sẽ do Ủy ban nhân dân Thành phố quyết định sau khi được Hội đồng nhân dân Thành phố phê duyệt. Đồng thời, Hội đồng nhân dân Thành phố được trao quyền quy định cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của các khu này, cũng như xác định phạm vi, điều kiện, ngành nghề, lĩnh vực hoạt động và các biện pháp quản lý cần thiết.

Đáng chú ý, dự thảo Luật còn mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với nhiều loại hình kinh tế mới. Trong đó bao gồm các hoạt động đầu tư, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi gắn với phát triển đô thị bền vững và an sinh xã hội; kinh tế ban đêm nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đô thị, thúc đẩy phát triển du lịch và văn hóa; các hoạt động kinh doanh trong không gian tầm thấp, không gian tầm cao; cũng như các mô hình kinh doanh mới chưa được quy định cụ thể trong pháp luật hiện hành.

Trên thực tế, khu kinh tế tự do và khu thương mại tự do không còn là những khái niệm xa lạ. Đây là những mô hình đã được triển khai rộng rãi tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư, thúc đẩy thương mại và tăng trưởng kinh tế.

Khu kinh tế tự do (Free Economic Zone - FEZ) được hiểu là khu vực được Nhà nước áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm thu hút đầu tư, thương mại và dịch vụ quốc tế. Tại đây, các doanh nghiệp thường được hưởng nhiều ưu đãi về thuế, thủ tục hành chính được đơn giản hóa, đồng thời có cơ chế linh hoạt hơn trong quản lý xuất nhập khẩu hàng hóa, dòng vốn và nguồn nhân lực. Hạ tầng trong các khu kinh tế tự do cũng thường được đầu tư đồng bộ, gắn với hệ thống cảng biển, sân bay, logistics và các khu công nghiệp, dịch vụ.

Trong khi đó, khu thương mại tự do (Free Trade Zone - FTZ) là một khu vực kinh tế đặc thù, được áp dụng cơ chế quản lý hải quan, thuế và thương mại linh hoạt hơn so với phần còn lại của lãnh thổ. Điểm cốt lõi của mô hình này là sự tách biệt tương đối với thị trường nội địa về phương diện hải quan và thuế, cho phép hàng hóa, dịch vụ được lưu chuyển, giao dịch với môi trường quốc tế trong điều kiện ưu đãi tối đa. 

Hà Nội cần thêm những động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030.

Hiện, thế giới có hơn 7.000 khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do hoạt động. Các khu này đóng vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế hiện đại của những nước đang phát triển và mới nổi. Mô hình khu thương mại tự do hiện còn được mở rộng thành các khu đa chức năng về công nghiệp, đô thị, dịch vụ, tài chính, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, thu hút tối đa nguồn lực phát triển.

Ở Việt Nam, hệ thống pháp luật chung chưa có quy định cụ thể về cơ chế, chính sách, quản lý và hoạt động của khu thương mại tự do. Thời gian qua, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Đà Nẵng, Hải Phòng, trong đó, có nội dung về khu thương mại tự do.

Việc đưa các mô hình khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do vào dự thảo Luật Thủ đô được đánh giá là bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển, phù hợp với xu thế quốc tế và yêu cầu hội nhập sâu rộng của Việt Nam. 

Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là những "phòng thí nghiệm chính sách" giúp Hà Nội thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, phát triển các ngành dịch vụ hiện đại, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đô thị.

Việc bổ sung quy định về khu kinh tế, thương mại tự do trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xem là bước cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, trong đó nhấn mạnh việc "hình thành đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, trung tâm tài chính, trung tâm thương mại và kinh doanh (CBD), khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do (FTZ) gắn với sân bay và đường sắt quốc tế".

Với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, việc kiến tạo các động lực tăng trưởng mới cho Hà Nội là vô cùng cần thiết. Trong đó, hình thành các khu thương mại tự do là một trong những giải pháp khả thi, hứa hẹn mang lại hiệu quả cao. 

Đây sẽ là điểm nhấn để thu hút đầu tư, cả nhà đầu tư nước ngoài và trong nước, làm mới động lực để phát triển kinh tế-xã hội cho Thành phố trong giai đoạn tới. Hà Nội với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới như phát triển Khu thương mại tự do là hết sức cần thiết. 

Tuy nhiên, thực tế, các khu kinh tế, thương mại tự do là những mô hình chưa có tiền lệ, thực tiễn ở Việt Nam. Hiện Việt Nam mới có hai khu thương mại tự do tại Đà Nẵng và Hải Phòng. Với Hà Nội, mô hình khu kinh tế, thương mại tự do lại càng chưa từng có tiền lệ. 

Cùng với cơ hội từ những mô hình này là những yêu cầu cao về năng lực quản lý, kiểm soát rủi ro và bảo đảm an ninh, trật tự. Do đó, việc thiết kế các cơ chế, chính sách cụ thể cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển và yêu cầu quản lý nhà nước, qua đó góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo của khu vực trong tương lai.