"3 người làm sao xử lý khối lượng bằng 9 người"
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Lê Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bà Nà (Tp.Đà Nẵng), cho biết sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Bà Nà ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong việc giải quyết kiến nghị của người dân, nhất là khi thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho cấp cơ sở. Tuy nhiên, với địa bàn có khối lượng hồ sơ giải tỏa lớn, áp lực về nhân lực đang trở thành "điểm nghẽn" cần sớm được tháo gỡ.
Theo ông Tuấn, điểm rõ nét nhất sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là khoảng cách giữa chính quyền và người dân trong giải quyết công việc được rút ngắn. Trước đây, nhiều nội dung phải qua cấp xã, cấp huyện rồi mới đến thành phố. Nay, khi bỏ cấp huyện và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở, nhiều kiến nghị đã được xã chủ động giải quyết ngay trong phạm vi thẩm quyền.
“Người dân có nguyện vọng, có khó khăn, vướng mắc thì xã nắm bắt và giải quyết nhanh hơn vì đã được phân cấp thẩm quyền. Đây là điều rất tích cực trong thời gian qua”, ông Tuấn nói.
Ông Lê Minh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Bà Nà, Tp.Đà Nẵng.
Theo Chủ tịch xã Bà Nà, sự thay đổi không chỉ nằm ở quy trình hành chính, mà còn ở cảm nhận của người dân. Có những việc tồn tại nhiều năm, khi đưa về xã đã được rà soát, tìm hướng giải quyết trong vài ngày hoặc một tuần. Từ chuyện di dời trụ điện, xử lý kiến nghị về đất đai, hạ tầng đến các vướng mắc dân sinh, cán bộ cơ sở có điều kiện tiếp cận trực tiếp hơn với người dân và hiện trường.
Ông Tuấn chia sẻ, có người dân phản ánh một trụ điện nhiều năm chưa được di dời, gây bất tiện trong sinh hoạt. Khi kiến nghị được xã tiếp nhận, cán bộ vào cuộc quyết liệt, phối hợp các đơn vị liên quan để xử lý. "Người dân nói có những việc 5 năm, 20 năm chưa giải quyết được, nay xã về làm trong thời gian ngắn thì họ rất vui. Anh em cán bộ cũng thấy rõ việc mình làm ra có sản phẩm, thấy dân vui nên càng có động lực", ông nói.
Chính sự thay đổi này giúp đội ngũ cán bộ xã thêm nhiệt huyết. Theo ông Tuấn, khi mô hình mới đi vào vận hành, nhiều cán bộ cảm nhận rõ hơn vai trò của mình trong giải quyết công việc tại cơ sở. Dù xã là cấp hành chính nhỏ nhất, nhưng khi được trao quyền, cán bộ có thể xử lý những vấn đề sát sườn với đời sống người dân thay vì chỉ tiếp nhận rồi chuyển cấp trên.
Tuy vậy, kết quả tích cực cũng đi kèm áp lực mới. Khi thẩm quyền tăng, khối lượng công việc ở cấp xã tăng theo. Khó khăn lớn nhất hiện nay, theo ông Tuấn là con người. Mô hình chính quyền 2 cấp tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn, nhưng nguồn lực lại chưa được phân bổ tương xứng với đặc thù từng xã.
Ông dẫn chứng, cùng một mô hình tổ chức, số lượng biên chế tương đương nhau, nhưng khối lượng công việc giữa các địa phương rất khác. Có xã chỉ vài chục hồ sơ giải tỏa, trong khi Bà Nà có hàng nghìn hồ sơ. Mỗi hồ sơ giải tỏa lại kéo theo kiểm kê, xác minh, đơn kiến nghị, đối thoại, xử lý chính sách, thủ tục bồi thường và nhiều việc phát sinh khác.
"Không thể một mô hình giống nhau cho tất cả địa phương mà không tính đến đặc thù. Có nơi 50 hồ sơ giải tỏa, có nơi gần 5.000 hồ sơ. Khối lượng gấp hàng chục, hàng trăm lần thì nhân lực cũng phải được tính toán phù hợp", ông Tuấn nói.
Theo thống kê của xã, từ năm đầu 2026 đến nay, địa bàn có hơn 4.600 hồ sơ liên quan giải tỏa, chiếm khoảng 10% tổng số hồ sơ của toàn thành phố. Trong khi đó, bộ phận phụ trách lĩnh vực này ở Phòng Kinh tế chỉ có 3 người, gồm một lãnh đạo và hai chuyên viên. Ngoài bồi thường, giải phóng mặt bằng, phòng còn phải đảm nhận thêm các lĩnh vực môi trường, xây dựng, trật tự đô thị, đất đai và nhiều nhiệm vụ thường xuyên khác.
Chủ tịch xã Bà Nà cho rằng giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng để thành phố phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư, tạo nguồn thu và mở rộng không gian đô thị. Nhưng để làm tốt, cơ sở cần đủ người, đủ chuyên môn và đủ cơ chế hỗ trợ. Nếu không, dù cán bộ có trách nhiệm và tâm huyết, tiến độ vẫn có nguy cơ bị chậm do quá tải.
"Anh em đã rất cố gắng, nhưng cố quá thì cũng khó. Phân cấp, phân quyền phải đi kèm nguồn lực. Ba người làm sao xử lý khối lượng bằng chín người được", ông Tuấn nói.
"Cho thêm oxy" để bộ máy vận hành ổn định hơn
Bên cạnh nhân lực, chế độ chính sách cho cán bộ sau sắp xếp cũng là vấn đề được địa phương quan tâm. Theo ông Tuấn, nhiều cán bộ trước đây giữ vị trí trưởng phòng, khi về xã đảm nhận khối lượng công việc lớn nhưng phụ cấp giảm. Dù cán bộ vẫn tin tưởng chủ trương chung và tiếp tục nỗ lực, việc điều chỉnh chính sách cần được thực hiện kịp thời để giữ động lực cho đội ngũ.
Ông ví von, trong lúc cán bộ đang quá tải, chính sách hỗ trợ giống như "cho thêm oxy" để bộ máy vận hành ổn định hơn. Nếu nguồn lực con người và chế độ chưa theo kịp yêu cầu phân quyền, mô hình tốt vẫn khó phát huy đầy đủ hiệu quả.
Ông Lê Phú Nguyện - Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, Tp.Đà Nẵng.
Ông Lê Phú Nguyện - Chủ tịch UBND xã Hòa Vang, Tp.Đà Nẵng cho biết, với địa bàn rộng, có cả vùng núi và nông thôn xen kẽ, khó khăn không chỉ nằm ở phần mềm hay thủ tục, mà còn ở khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư. Một bộ phận người dân, nhất là người lớn tuổi, hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn cần được hướng dẫn trực tiếp khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Vì vậy, cán bộ cấp xã vừa phải xử lý công việc chuyên môn, vừa đóng vai trò “người hướng dẫn số” cho người dân.
Ông Nguyện kiến nghị thành phố tiếp tục hoàn thiện phần mềm, cơ sở dữ liệu dùng chung; tăng cường tập huấn chuyên sâu cho cán bộ cấp xã trong các lĩnh vực như đất đai, tài chính - ngân sách, đầu tư công, chuyển đổi số và an sinh xã hội; đồng thời bố trí nguồn lực phù hợp với khối lượng công việc và đặc thù từng địa bàn sau sáp nhập.
Trong khi đó, ông Trần Ngọc Tài - Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình, Tp.Đà Nẵng cho rằng mô hình chính quyền 2 cấp đã tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức điều hành ở cơ sở.
Ông Trần Ngọc Tài - Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình, Tp.Đà Nẵng.
Song ông cũng chỉ ra, khối lượng công việc ở cơ sở tăng nhanh, trong khi đội ngũ cán bộ, công chức chưa theo kịp yêu cầu mới. "Nhiệm vụ được giao về rất lớn, không chỉ là việc trước đây của cấp huyện mà có những nhiệm vụ trước đây thuộc cấp tỉnh. Trong khi đó, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ xã còn hạn chế so với yêu cầu", ông Tài nhìn nhận.
Một trong những khó khăn rõ nhất là tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu" nhân lực. Theo lãnh đạo xã này, nếu tính theo biên chế, bộ máy có thể không thiếu người. Nhưng khi đặt vào từng vị trí việc làm cụ thể, xã lại thiếu cán bộ có chuyên môn phù hợp. Trước đây, nhiều nhiệm vụ được xử lý theo hình thức kiêm nhiệm, một cán bộ có thể vừa làm kế toán, vừa hỗ trợ văn phòng hoặc tư pháp. Nay, yêu cầu xử lý hồ sơ phải nhanh, đúng quy định pháp luật, sử dụng thành thạo phần mềm và công nghệ số, nên cách làm cũ không còn phù hợp.
"Cái thiếu hiện nay là thiếu người đúng chuyên môn, đúng năng lực cho từng vị trí. Chính quyền cơ sở rất cần được đào tạo, bồi dưỡng thêm về nghiệp vụ, kỹ năng tham mưu và khả năng xử lý công việc trên môi trường số", ông Tài nói.
Tương tự, ông Nguyễn Tuấn Thanh - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai nhìn nhận, sau sáp nhập có nơi có 2-3 người làm kế toán, địa chính nhưng nơi khác lại không có ai. Tính đến đầu tháng 5/2026, trên địa bàn cấp xã toàn tỉnh vẫn thiếu hơn 1.000 biên chế công chức và hơn 5.000 viên chức.
Theo lãnh đạo xã Bình Khê, tỉnh Gia Lai, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tế vận hành chính quyền 2 cấp còn có những khó khăn nhất định, theo đó đối chiếu với thực tế địa phương, xã đang muốn tách Phòng kinh tế - hạ tầng hiện tại thành Phòng Kinh tế - tài chính, Phòng Nông nghiệp - Môi trường nhưng không có định suất như các xã khác.
Mới đây, xã Bình Khê đã kiến nghị tỉnh tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng và kịp thời ban hành các chủ trương, giải pháp nhằm hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp phù hợp với thực tiễn địa phương; tăng cường hướng dẫn tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành bộ máy sau sáp nhập. Đặc biệt đề xuất có chính sách phù hợp nhằm nâng cao thu nhập, tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với cơ sở.
Theo lãnh đạo UBND xã Nha Bích, Tp.Đồng Nai, đối với cấp xã, khối lượng công việc tăng lên rất rõ. Trước đây, nhiều nội dung công việc được phân tách qua nhiều cấp trung gian, nay phần lớn nhiệm vụ được chuyển trực tiếp về cấp xã để giải quyết hoặc tham mưu giải quyết. Điều này giúp rút ngắn thời gian xử lý nhưng đồng thời cũng đặt lên vai đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã khối lượng công việc lớn hơn.
Cán bộ cấp xã hiện nay ngoài tăng về số lượng công việc, còn phải đảm bảo về chất lượng, tiến độ và trách nhiệm giải trình trước nhân dân, vừa phải làm đúng quy định, vừa phải làm nhanh, làm hiệu quả và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Tuy nhiên, lãnh đạo xã Nha Bích xác định đây cũng là cơ hội để đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng đội ngũ và xây dựng nền hành chính phục vụ.
Bên cạnh đó, yêu cầu về chuyển đổi số, xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử, cập nhật cơ sở dữ liệu dùng chung cũng đòi hỏi cán bộ phải liên tục học tập, thích ứng với phương thức làm việc mới.
Về chế độ, chính sách, thời gian qua Nhà nước đã có nhiều quan tâm đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Tuy nhiên, lãnh đạo xã này cho rằng nếu so với khối lượng công việc hiện nay thì vẫn còn những khó khăn nhất định.
"Để giữ chân người có năng lực và tạo động lực làm việc lâu dài, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện chính sách tiền lương, phụ cấp, chế độ đào tạo, bồi dưỡng và cơ hội phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ cơ sở", lãnh đạo xã đề xuất.
(Còn tiếp)
Hoàng Bích - Hữu Thắng - Nguyễn Khánh – Xuân Chinh – Duy Cường – Thu Dịu
