Ngày 18-5-1963, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến dự và chúc mừng Đại hội Đại biểu Hội Phổ biến khoa học và kỹ thuật Việt Nam toàn quốc lần thứ nhất. Từ dấu mốc lịch sử ấy, ngày 18-5 hàng năm đã trở thành ngày truyền thống có ý nghĩa đặc biệt của ngành khoa học và công nghệ nước ta.
Các đại biểu tại buổi ra mắt Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội và Chợ Chuyển đổi số thế hệ mới. Ảnh: Xuân Hải.
Năm nay, ý nghĩa đó càng được nâng lên một tầm vóc mới khi Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH-CN và ĐM-ST) năm 2025 chính thức xác lập ngày 18-5 là Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam. Đây không chỉ là sự bổ sung về tên gọi, mà còn khẳng định một tư duy phát triển mới: Khoa học, công nghệ phải gắn chặt với đổi mới sáng tạo, với thị trường, với doanh nghiệp, với quản trị hiện đại và với những giá trị thiết thực cho người dân, doanh nghiệp.
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tái định hình mô hình phát triển. Hà Nội - nơi hội tụ tri thức, nhân tài và khát vọng đổi mới - xác định: Không thể đi theo những lối mòn, mà phải lựa chọn những cách làm mới, tư duy mới và cơ chế mới để tạo đột phá.
Luật Thủ đô ngày 23-4-2026 đã mở ra một không gian thể chế rộng lớn hơn, tạo cơ sở quan trọng để Hà Nội phát huy vai trò tiên phong, thử nghiệm và đưa các quyết sách đổi mới đi vào thực tiễn.
Hà Nội không thể đi theo những lối mòn, mà phải lựa chọn những cách làm mới, tư duy mới và cơ chế mới để tạo đột phá.
Trong tháng 6-2026, UBND thành phố dự kiến trình HĐND thành phố ban hành 9 nghị quyết thi hành Luật Thủ đô trong lĩnh vực KH-CN và ĐM-ST và chuyển đổi số (CĐS), bao gồm cả không gian thể chế phát triển khu công nghệ cao Hòa Lạc. Tinh thần chung là thể chế không đi sau công nghệ, mà phải đi trước một bước để mở đường cho công nghệ.
TS Cù Ngọc Trang phát biểu tại buổi làm việc với Trường Đại học Giao thông Vận tải “đặt hàng” trực tiếp các bài toán lớn của Thủ đô. Ảnh: Xuân Hải
Một thay đổi căn bản trong tư duy quản lý KH-CN của Hà Nội là chuyển từ tài trợ nhiệm vụ khoa học sang đặt hàng giải quyết những bài toán lớn của thành phố. KH-CN không dừng lại ở báo cáo nghiệm thu, mà phải tạo ra sản phẩm vận hành được, kết quả đo đếm được và giá trị xã hội, kinh tế nhìn thấy được.
Theo cách tiếp cận này, thành phố đã công bố 30 bài toán lớn làm đầu bài chung của toàn hệ sinh thái KH-CN và ĐM-ST. Nhiều nhiệm vụ được đề xuất triển khai theo mô hình hợp tác "3 nhà" nhằm tăng khả năng sản xuất công nghiệp và thương mại hóa. Điển hình là việc nghiên cứu thiết kế và chế tạo xe thang cứu hộ có tầm vươn 32m và 56m với tỷ lệ sản xuất nội địa hóa đạt 70%, có sản phẩm đầu ra trong năm 2026, hiện đang có nguồn "cầu" rất lớn ở thị trường Đông Nam Á.
Qua đó cho thấy một nguyên tắc mới: Ngân sách Nhà nước dành cho KH-CN phải được quản lý như nguồn vốn kiến tạo phát triển, có mục tiêu, có đầu ra, có hiệu quả và có trách nhiệm giải trình. Chỉ thị 05 của Chủ tịch UBND TP Hà Nội cũng đã yêu cầu rõ: 100% dự án, nhiệm vụ KH-CN và ĐM-ST và chuyển đổi số phải được hạch toán kinh tế. Đây không phải là khẩu hiệu, mà là kỷ luật thực thi.
Bên cạnh việc đặt đúng đầu bài, thành phố tập trung xây dựng hạ tầng dùng chung cho nghiên cứu và phát triển; dự kiến sẽ hình thành 3 phòng thí nghiệm trọng điểm trên cơ sở phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội, Tập đoàn PVN, Đại học Bách khoa Hà Nội và Trường Đại học Y Hà Nội. Hà Nội cũng đang thúc đẩy hợp tác để nghiên cứu xây dựng phân hệ Đại học Bang Arizona (ASU) - Mỹ dự kiến tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội).
Người dân sử dụng robot AI hỗ trợ, tư vấn các thủ tục hành chính tại Chi nhánh số 01 Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Hà Nội. Ảnh: Xuân Hải
Cùng với đó, Hà Nội đã và đang xác lập các cấu phần quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Trung tâm Đổi mới sáng tạo theo mô hình công ty cổ phần; Quỹ Đầu tư mạo hiểm theo hình thức hợp đồng BCC với phần vốn nhà nước chiếm 47,8%; sàn giao dịch công nghệ, Chợ chuyển đổi số theo hình thức hợp tác công - tư; thử nghiệm thành công kho Data Lakehouse; đầu tư Trung tâm Dữ liệu dùng chung trong năm 2026 và nghiên cứu phương án để đầu tư hiệu quả Trung tâm tính toán thông minh hiệu năng cao. Đây là những thiết chế then chốt để kết nối ý tưởng, nguồn lực, công nghệ và thị trường, biến các bài toán của thành phố thành cơ hội đổi mới sáng tạo.
Đặc biệt, thành phố đặt mục tiêu xây dựng Hòa Lạc thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, phát triển và sản xuất công nghệ cao hàng đầu cả nước, đóng góp lớn cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa thủ đô. Các không gian đổi mới sáng tạo quy mô lớn cũng được thành phố quan tâm thu hút, phát triển, như Khu công viên công nghệ số và hỗn hợp tại Tây Tựu và Phú Diễn, quy mô gần 200 ha, tổng vốn đầu tư trên 50.000 tỉ đồng.
Đổi mới sáng tạo không chỉ là phát minh hay nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, mà là năng lực biến tri thức, công nghệ thành giá trị mới cho phát triển.
Hà Nội đã giữ vị trí dẫn đầu cả nước trong 3 năm liên tiếp về Chỉ số đổi mới sáng tạo (Provincial Innovation Index - PII) và hiện có hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chiếm trên 26% cả nước.
Năm 2023, Hà Nội dẫn đầu danh sách bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích với số lượng là 596 đơn; đến năm 2025, tăng lên 1.301 đơn, chiếm 50% cả nước.
KH-CN và ĐM-ST được đưa vào đời sống đô thị qua một số khía cạnh:
Trong y tế, thành phố đang xây dựng đề án bệnh viện thông minh; việc triển khai bệnh án điện tử EMR và hồ sơ sức khỏe điện tử cũng đã triển khai hiệu quả tại 42/42 bệnh viện công lập trực thuộc Sở Y tế và 32/47 bệnh viện ngoài công lập; đã tạo lập hơn 8,4 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt 97,4% dân số, phục vụ tốt hơn cho dịch vụ khám chữa bệnh và chăm sóc y tế.
Trong giáo dục, thành phố đã tập huấn trực tuyến việc ứng dụng AI cho 50.000 giáo viên, trực tiếp cho 2.700 giáo viên chủ chốt và chuyên sâu cho 3.000 giáo viên. Đáng chú ý, mô hình "Cô giáo AI" kết hợp 3D thực tế ảo đã được thí điểm tại 3 trường THCS Trưng Vương, Minh Châu và Khương Thượng, góp phần khơi dậy năng lực sáng tạo, tư duy công nghệ và khả năng làm chủ tri thức số cho học sinh thủ đô.
Trong văn hóa, thành phố đã số hóa 2D khoảng 200 đầu mục tư liệu, số hóa 3D 132 hiện vật dạng khối và toàn bộ không gian kiến trúc Văn Miếu - Quốc Tử Giám; đồng thời phục dựng 3D không gian di tích thời xưa, phục vụ nghiên cứu, giáo dục, truyền thông và trải nghiệm số, cùng nhiều dự án công nghiệp văn hóa khác. Đây là cách để di sản không chỉ được lưu giữ, mà còn được "kích hoạt" thành nguồn lực cho giáo dục, du lịch thông minh, công nghiệp văn hóa và lan tỏa bản sắc Hà Nội.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng cùng các thành viên đoàn công tác của Thành phố đi thăm một số cơ sở trọng điểm phát triển khoa học công nghệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội (cơ sở Hòa Lạc). Ảnh: Xuân Hải
Cùng với các lĩnh vực chuyên ngành, thành phố cũng đang đổi mới mô hình vận hành khu vực công, từ mô hình truyền thống sang mô hình quản trị theo OKR/KPI gắn với Không gian làm việc số HanoiWork (đến nay đã khởi tạo không gian làm việc cho 153 đơn vị; tạo 37.500 tài khoản, tỷ lệ sử dụng thường xuyên đạt > 96%; 24.860 nhiệm vụ; 673.520 tin nhắn trao đổi công việc; 6.654 bài viết; 27.910 lịch họp cộng tác).
Bên cạnh đó, thành phố kiến tạo hệ sinh thái dùng chung cho các hoạt động đổi mới sáng tạo toàn dân thông qua nền tảng iHanoi, hiện có 6,5 triệu người dùng. Nền tảng này ngày càng được "nhúng" sâu vào các dịch vụ dân sinh thiết yếu, hoạt động quản lý nhà nước, dịch vụ số của khu vực công và các tương tác giữa chính quyền, người dân, doanh nghiệp.
Từ năm 2026, thành phố xác định việc nâng tỷ lệ đầu tư cho R&D và thúc đẩy R&D trong doanh nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, chiến lược. Hà Nội có lợi thế rất lớn với mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu đầu ngành, đồng thời đã thu hút các tập đoàn quốc tế đặt trung tâm R&D tại Hà Nội, điển hình là Samsung với 2.600 nhân sự, chủ yếu là kỹ sư người Việt. Các doanh nghiệp trong nước như Viettel, Rạng Đông cũng đã đầu tư mạnh cho R&D, tạo nền tảng để lan tỏa hoạt động nghiên cứu, phát triển trong cộng đồng doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố được thành phố đặc biệt chú trọng. Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND đã tạo một mặt bằng đãi ngộ mới, mức hỗ trợ cao nhất có thể lên tới 5,31 tỉ đồng, thêm 100 lần mức lương tối thiểu vùng cho chuyên gia KH-CN và ĐM-ST, chuyển đổi số, và được hưởng tối đa 30% giá trị thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đồng thời, khuyến khích động lực đổi mới sáng tạo từ chính đội ngũ nhân lực trong hệ thống chính trị thông qua mức hỗ trợ và cơ chế thưởng tại Nghị quyết số 07/2026/NQ-HĐND.
Các mục tiêu của thành phố được cam kết bởi nguồn lực tương xứng. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố tuân thủ chỉ tiêu tối thiểu 4% chi cân đối ngân sách địa phương cho KHCN - ĐMST - CĐS (khoảng 50.225,802 tỉ đồng) theo Nghị quyết số 485/NQ-HĐND ngày 26-11-2025 của HĐND thành phố. Quan trọng hơn, nguồn lực đó được đặt trong một phương thức triển khai mới: Có bài toán rõ, có sản phẩm cụ thể, có cơ chế đo lường hiệu quả và có trách nhiệm giải trình.
Những kết quả và chuyển động nêu trên là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục phấn đấu thực hiện mục tiêu lớn mà Trung ương giao tại Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị: Đến năm 2045, Hà Nội trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi hội tụ tri thức và công nghệ; hạ tầng, quản trị đô thị hiện đại; người dân có chất lượng sống cao; xã hội văn minh, an toàn, đáng sống, hạnh phúc.
