Bà Nguyễn Hoàng Ánh – Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Ứng dụng công nghệ 4.0 ngăn ngừa ô nhiễm không khí
Chia sẻ bên lề Tọa đàm “Bầu trời xanh - Tài sản chung của chúng ta”, bà Nguyễn Hoàng Ánh – Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường – cho biết việc ứng dụng drone/UAV để giám sát chất lượng không khí đang mang lại hiệu quả khá cao.
“Từ năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao một đơn vị sử dụng UAV theo dõi việc đốt rơm rạ, chất thải, sau đó gửi thông điệp cảnh báo tới thành phố Hà Nội và các tỉnh lân cận. Các địa phương sau đó đã có những hành động xử lý rất quyết liệt”, bà Nguyễn Hoàng Ánh cho biết.
Theo bà Ánh, việc ứng dụng UAV không chỉ giúp cơ quan quản lý phát hiện, giám sát các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm mà còn tạo ra sự dịch chuyển và thay đổi nhận thức mạnh mẽ trong cộng đồng. Đây là một trong những giải pháp công nghệ rất hữu hiệu khi được tích hợp đồng bộ.
Các diễn giả tham dự toạ đàm.
Ngoài ra, thông qua ứng dụng iHanoi, người dân có thể phản ánh những hành vi gây ô nhiễm như đốt rác, đốt rơm rạ. “Việc người dân phản ánh các hành vi gây ô nhiễm giúp lan tỏa nhận thức cộng đồng, đồng thời giúp chính quyền có những động thái xử lý kịp thời và quyết liệt”, bà Ánh chia sẻ.
Theo đại diện Cục Môi trường, công nghệ đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng không khí. Trong đó, chuyển đổi số và tích hợp dữ liệu là một trong những bài toán cần được đẩy mạnh, bởi trước đây nhiều dữ liệu còn nằm trong các tài liệu giấy hoặc phân tán giữa các bộ, ngành, địa phương.
Từ tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Kế hoạch thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, nhiều giải pháp quy mô lớn sẽ được triển khai nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và xây dựng cơ chế cảnh báo sớm cho người dân.
Theo bà Ánh, bên cạnh công nghệ, việc kiểm soát các nguồn phát thải vẫn là một nội dung quan trọng, bao gồm lĩnh vực giao thông. Ở thời điểm hiện tại, Bộ Nông nghiệp và môi trường cũng đã ban hành quy chuẩn về khí thải phương tiện, trong đó có hệ số áp dụng đặc thù đối với Hà Nội và TP.HCM - những đô thị có mật độ phương tiện giao thông cao.
Toàn cảnh toạ đàm.
Bên cạnh đó, TS Lê Duy Dũng, Giám đốc Chương trình cử nhân Khoa học Dữ liệu trường Đại học VinUni, cho biết ô nhiễm không khí không chỉ là bài toán “ngoài trời”. Không khí trong nhà cũng có thể ô nhiễm và gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người. Và công nghệ cũng sẽ giúp giải bài toán này.
Tham dự diễn đàn, ông Dũng đưa ra giải pháp ứng dụng AI và cảm biến thời gian thực để quản lý chất lượng không khí trong các tòa nhà. Dự án mang tên V-IndoorCARE hiện đang được thử nghiệm tại trường VinUni và Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. Các giải pháp này không chỉ giúp đảm bảo không khí trong lành, giảm điện năng tiêu thụ mà còn bảo vệ sức khỏe, nâng cao khả năng tập trung, gia tăng năng suất lao động và giảm phát thải hướng tới xây dựng các công trình xanh.
Để không phải trả giá đắt vì ô nhiễm
Ô nhiễm không khí không còn là câu chuyện của môi trường mà đã trở thành vấn đề trực tiếp đối với sức khỏe và sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo các số liệu được đưa ra tại tọa đàm, ô nhiễm không khí có thể làm giảm tuổi thọ trung bình của con người từ 2,3 đến 3,4 năm. Trên toàn cầu, khoảng 94% dân số đang phải hít thở bầu không khí không an toàn.
Đáng lo ngại, tác động của ô nhiễm không chỉ dừng ở các bệnh về hô hấp. Bụi mịn và các chất ô nhiễm có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch, thần kinh và chuyển hóa. Khoảng 50% số ca tử vong liên quan đến bụi mịn được cho là xuất phát từ bệnh tim mạch; nguy cơ tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ cũng gia tăng. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền và các nhóm yếu thế là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề hơn.
Bà Nguyễn Hoàng Ánh (thứ 2 từ trái), BS. Nguyễn Ngọc Quang (thứ 3 từ trái) và ông Lê Duy Dũng trong buổi toạ đàm.
PGS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Quang, Phó Tổng giám đốc chuyên môn khối Nội, Hệ thống Y tế Vinmec, nhấn mạnh nhận thức về tác động của ô nhiễm không khí cần được thay đổi. “Trước đây chúng ta nghĩ là do hít thở vào thì chỉ liên quan đến hô hấp thôi, nhưng thực tế cho thấy là câu chuyện liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý tim mạch... 50% các ca tử vong liên quan đến bụi mịn là do nguyên nhân tim mạch”, Bác sĩ Quang cho biết.
Tại Việt Nam, cái giá này cũng không hề nhỏ. Năm 2017, ô nhiễm không khí được cho là liên quan tới khoảng 71.000 ca tử vong sớm, tương đương 195 trường hợp mỗi ngày. Đến giai đoạn 2025-2026, con số ước tính có thể lên tới khoảng 230 người mỗi ngày khi tác động của ô nhiễm cộng hưởng với quá trình già hóa dân số.
Đằng sau những con số về tử vong và bệnh tật là một gánh nặng kinh tế lớn. Chi phí khám chữa bệnh trực tiếp do ô nhiễm không khí tại Việt Nam được ước tính tương đương khoảng 1% GDP; nếu tính cả những tổn thất về sức khỏe và chất lượng cuộc sống, con số có thể lên tới 4% GDP. Trên phạm vi toàn cầu, thiệt hại kinh tế do tử vong sớm liên quan đến ô nhiễm không khí ước tính 2.200-2.300 tỷ USD mỗi năm.
“Nếu chúng ta lo cho tương lai của con mình, cho thế hệ sau của chúng ta thì chúng ta cần phải làm ngay từ bây giờ. Chúng ta không thể chờ đợi được, đấy không phải là vấn đề của ngày mai. Đấy là vấn đề của hôm nay mà là vấn đề của chúng ta”, TGS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Quang cho biết.
Đồng quan điểm, TS. Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh khẳng không khí sạch không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chính vì lý do đó, không khí sạch cần được nhìn nhận như một tài sản chung, có giá trị đối với sức khỏe, năng suất lao động và cả sức cạnh tranh của nền kinh tế.
“Đầu tư cho không khí sạch không chỉ là vấn đề về chi phí xử lý ô nhiễm mà còn là đầu tư cho sức khỏe, chất lượng sống và những giá trị kinh tế - xã hội trong dài hạn”, TS. Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh, nhận định.
TS. Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh.
Và hành động không thể chỉ dừng ở một chiến dịch ngắn hạn. Tiếp nối những thành công của năm 2025, sáng 9/9, Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) đã chính thức phát động chiến dịch “Cùng hành động vì bầu trời xanh 2026”.
Diễn ra xuyên suốt tháng 9, chiến dịch khởi đầu bằng Lễ phát động và Tọa đàm chuyên đề “Bầu trời xanh: Tài sản chung của chúng ta”, quy tụ đông đảo đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia khoa học, y tế cùng đại diện doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Tại đây, không gian đối thoại đa chiều đã mở ra nhiều giải pháp cải thiện chất lượng không khí gắn liền với mục tiêu Net Zero 2050.
Không dừng lại ở bàn tròn thảo luận, chiến dịch nhanh chóng chuyển hóa thông điệp thành các chương trình hành động trực tiếp tại thực địa. Xuyên suốt tháng 9, Quỹ Vì tương lai xanh phối hợp cùng CLB Hà Nội Xanh và Đoàn Thanh niên Phân hiệu Trường Đại học Thủy lợi tại TP.HCM ra quân xóa các “điểm đen” rác thải tồn đọng lâu năm tại kênh rạch đô thị, xử lý triệt me nguồn phát sinh mùi hôi và trả lại không gian sống thoáng đãng cho người dân.
Song song đó, phong trào “Tháng di chuyển vì Bầu trời xanh” diễn ra từ ngày 10 đến 30/9 nhằm khuyến khích cộng đồng tăng cường vận động, đi bộ, chạy bộ với mục tiêu thu hút hơn 9.999 người tham gia. Nhằm tạo thêm động lực giảm phát thải, Quỹ cũng tài trợ 10.000 mã ưu đãi di chuyển trên ứng dụng Xanh SM dành cho người dùng toàn quốc, giúp người dân dễ dàng trải nghiệm các phương tiện giao thông thuần điện.
Hưởng ứng lời kêu gọi từ Quỹ, các đơn vị thành viên trong toàn bộ hệ sinh thái Tập đoàn Vingroup đã đồng loạt đưa tinh thần bảo vệ bầu khí quyển vào từng nhịp sống thường nhật.
“Bầu trời xanh là tài sản chung bởi chất lượng không khí tác động tới từng người và cả cộng đồng. Chúng tôi kỳ vọng chiến dịch không dừng lại ở nâng cao nhận thức, mà góp phần kết nối tri thức, nguồn lực và hành động để những thay đổi tích cực được nhân rộng và duy trì lâu dài”, TS. Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh, nhấn mạnh.