Bước chuyển mạnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động - (Bài 2): Trạm y tế xã, phường là "trận địa chính"

Gần dân, sát dân

Từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ đến hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế về khám sức khỏe định kỳ cho người dân trên phạm vi toàn quốc, nhiều địa phương đang khẩn trương triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng với quy mô lớn.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngành y tế đã xây dựng kế hoạch khám sức khỏe cho toàn bộ hơn 10 triệu người dân trên địa bàn. Trong khi đó, Hà Nội đã ban hành hướng dẫn triển khai khám sức khỏe định kỳ cho toàn dân, hướng tới mục tiêu người dân được khám sức khỏe miễn phí hằng năm từ năm 2026.

Nhiều địa phương đồng loạt triển khai các chương trình khám sức khỏe định kỳ cho người dân (Ảnh: Hữu Thắng).

Dự kiến từ 20/5, Quảng Ninh triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí. Theo Bác sĩ chuyên khoa II Bùi Mạnh Hùng - Giám đốc Sở Y tế Quảng Ninh, việc triển khai chương trình không chỉ là nhiệm vụ y tế mà còn là bước đi quan trọng nhằm chuyển mạnh sang tư duy chăm sóc sức khỏe chủ động:

Dự kiến, bắt đầu từ 20/5, Quảng Ninh sẽ tổ chức khám sức khỏe cho người lao động có tham gia bảo hiểm xã hội phấn đấu hoàn thành trước 1/7. 

Sau 1/7, chương trình tiếp tục triển khai cho 6 nhóm đối tượng ưu tiên gồm: người có công, người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh mãn tính, hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng người sinh sống ở khu vực đồng bào miền núi, hải đảo và đặc khu; Giai đoạn sau thì chúng tôi sẽ tập trung vào các đối tượng còn lại để phấn đấu đến hết năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám, sàng lọc ít nhất một lần trong năm.

Ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho các đối tượng bảo trợ xã hội, người cao tuổi và phụ nữ trong đợt 1 năm 2026.

Còn tại Đà Nẵng, chương trình khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí cho người dân đang được triển khai theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị…

Việc nhiều địa phương đồng loạt triển khai các chương trình khám sức khỏe định kỳ cho thấy quyết tâm đưa công tác chăm sóc sức khỏe dự phòng đến gần hơn với người dân, góp phần phát hiện sớm bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế trong tương lai.

Trao đổi với Người Đưa Tin, BS.CKI Ngô Quốc Lộc – Giám đốc Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh, Thành phố Hà Nội cho biết, để thực hiện chương trình khám sức khoẻ miễn phí cho người dân trên địa bàn xã Vĩnh Thanh, hiện Trạm Y tế xã đang rà soát toàn bộ các đối tượng được khám sàng lọc miễn phí.

Qua rà soát theo hồ sơ sức khoẻ điện tử xã Vĩnh Thanh có hơn 20.000 người thuộc đối tượng khám sàng lọc miễn phí ban đầu. Đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh trong năm nay.

BS.CKI Ngô Quốc Lộc – Giám đốc Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh, Thành phố Hà Nội chia sẻ với Người Đưa Tin về công tác triển khai khám, sàng lọc miễn phí cho người dân.

Bên cạnh nhiệm vụ trọng tâm, BS.Lộc cho biết các cán bộ, nhân viên y tế của trạm cũng phải đảm bảo công tác y tế dự phòng như tay chân miệng, virus Hanta…

Về địa điểm thăm khám, sàng lọc miễn phí cho người dân, Giám đốc Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh cho biết sẽ khám ở các nhà văn hoá của các thôn trên địa bàn xã.

Cùng với đó, trạm y tế sẽ phối hợp, kết hợp với 3 bệnh viện ký kết về mặt chuyên môn và con người gồm: Bệnh viện Đông Anh, Bệnh viện Đức Giang, Bệnh viện Gia Lâm. 

Cho biết, đến tháng 6/2026 mới có thể thực hiện một cách đồng bộ. Song Giám đốc Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh cho biết, trạm không chờ mà đã triển khai khám sàng lọc miễn phí cho người dân ngay từ những tháng đầu năm nay. Trong đó, đối tượng ưu tiên là người cao tuổi. Tiếp đó là khám cho các đối tượng tại từng thôn, đến tháng 9 tập trung khám cho đối tượng là học sinh.

"Cách làm của chúng tôi là tách riêng từng đối tượng thuộc diện khám sàng lọc, đảm bảo đến cuối năm mỗi người dân trên địa bàn được khám miễn phí ít nhất một lần", ông Lộc nói và thông tin từ đầu năm đến nay trạm đã khám được cho khoảng vài nghìn người dân.

Y bác sĩ tạo thành "dây chuyền khám"

Chia sẻ thêm về những khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ, bác sĩ Lộc cho biết, thách thức lớn nhất hiện nay là kinh phí, điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ các xét nghiệm tối thiểu cho người dân còn hạn chế.

Hiện, Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh có 46 nhân lực, phần lớn là nữ. Trong khi đó, số lượng người dân cần được thăm khám ngày càng nhiều, cùng với việc phải đảm bảo các nhiệm vụ chuyên môn và công tác y tế dự phòng thường xuyên đã tạo áp lực không nhỏ cho đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế. Theo bác sĩ Lộc, trong giai đoạn cao điểm, các nhân lực của trạm phải chủ động sắp xếp thời gian, tăng cường phối hợp để đáp ứng yêu cầu công việc.

Chính sách khám, sàng lọc miễn phí cho người dân từ tuyến y tế cơ sở là rất nhân văn, ý nghĩa, gần dân, sát dân (Ảnh: Hữu Thắng).

Dù khối lượng công việc lớn, nguồn nhân lực còn eo hẹp, song vượt lên trên tất cả khó khăn, tập thể y bác sĩ Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh vẫn luôn đoàn kết, chung sức đồng lòng, nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân được giao.

"Tất cả các y bác sĩ đều tạo thành những "dây chuyền khám". Ví dụ khám nội, khám ngoại, khám mắt, tai mũi họng thì kết hợp một số bệnh viện để khám cho người dân", ông Lộc cho hay.

Chia sẻ về các bước thăm khám cho người dân, ông Lộc cho biết, trước khi chuẩn bị thăm khám trạm y tế sẽ liên hệ các trưởng thôn, sau đó kết hợp với các cộng tác viên y tế ở thôn và cộng tác viên dân số gửi giấy mời đến từng đối tượng đến khám, tạo thuận lợi cho người dân được tiếp cận dịch vụ y tế đầy đủ hơn.

Trong quá trình thăm khám, ông Lộc cho biết, khi được bác sĩ khám tận nơi, sát sao thì tâm trạng người dân rất phấn khởi.

"Thứ nhất là gần dân, người dân không phải đi lại xa. Cùng với đó, khi kết hợp với các bác sĩ của các bệnh viện thăm khám đã kịp thời phát hiện bệnh và chuyển lên tuyến trên điều trị. Có những người cũng nói rằng "từ trước đến giờ tôi chưa khám bao giờ". Khi đến nơi tổ chức thăm khám, được khám, lấy máu xét nghiệm, siêu âm, họ đều bày tỏ vui mừng, rất phấn khởi", ông Lộc chia sẻ.

Là bác sĩ tuyến cơ sở trực tiếp triển khai chương trình khám sàng lọc miễn phí cho người dân, Giám đốc Trạm Y tế xã Vĩnh Thanh đánh giá đây là chính sách rất nhân văn, ý nghĩa, gần dân, sát dân. Đồng thời, thông qua thăm khám miễn phí giúp y tế cơ sở kiểm soát được các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tiểu đường… phát hiện để điều trị sớm.

Còn Ths.BS CK2 Nguyễn Thu Hường - Trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp, Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết thêm, theo phân công của Sở Y tế Hà Nội, bệnh viện hiện đang hỗ trợ chuyên môn cho 5 trạm y tế gồm: Hai Bà Trưng, Bạch Mai, Vĩnh Tuy, Ngọc Hồi và Thịnh Liệt.

Trong đó, 2 phường Hai Bà Trưng và Bạch Mai được ưu tiên do áp lực dân số rất lớn, mỗi phường có tới khoảng 150.000 dân.

Ths.BS CK2 Nguyễn Thu Hường - Trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp thăm khám cho bệnh nhân.

Một trong những điểm đáng chú ý là mô hình phối hợp điều trị và quản lý bệnh nhân mãn tính giữa bệnh viện tuyến trên và y tế cơ sở đang phát huy hiệu quả rõ rệt.

Các bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường sau khi điều trị ổn định tại bệnh viện Thanh Nhàn sẽ được chuyển về trạm y tế để tiếp tục theo dõi, cấp phát thuốc và quản lý lâu dài.

Ngược lại, nếu phát hiện biến chứng hoặc dấu hiệu bất thường, trạm y tế sẽ chuyển bệnh nhân lên tuyến trên để xử lý kịp thời.

Để từng bước thay đổi tâm lý e ngại chất lượng điều trị tại y tế cơ sở, Bệnh viện Thanh Nhàn cũng hỗ trợ các trạm y tế trong công tác đấu thầu thuốc, nhằm bảo đảm danh mục thuốc tại tuyến phường, xã tương đồng với bệnh viện.

Điều này giúp người dân yên tâm khám chữa bệnh ngay gần nơi cư trú, đồng thời giảm áp lực quá tải cho các bệnh viện tuyến cuối.

Bên cạnh đó, theo BS.Hường, bài toán nhân lực vẫn đang là "nút thắt" lớn của y tế cơ sở. Dù nhiều trạm y tế đã được đầu tư máy móc hiện đại như siêu âm, X-quang, nhưng tình trạng thiếu bác sĩ chuyên khoa có chứng chỉ hành nghề vẫn phổ biến.

Để nâng cao năng lực y tế cơ sở một cách bền vững, cần có các chính sách mang tính đột phá về nhân lực. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là xây dựng cơ chế đãi ngộ đặc thù cho bác sĩ tuyến xã, phường.

Cùng với đó, thúc đẩy mô hình đào tạo cử tuyển, hỗ trợ toàn bộ chi phí học tập cho sinh viên y khoa kèm cam kết phục vụ tại địa phương trong một thời gian nhất định sau tốt nghiệp.

(Còn tiếp)